محمد مؤمن بن محمد زمان تنكابني
240
تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي )
ساعيه وشهديه وبا بزر البنج جهة كوچك كرده أنثيان از مجربات وشرب أو جهة گزيدن هوام ورفع يرقان وبا ماء العسل جهة گشودن حيض واخراج جنين وفرزجهء سرگين خشك انرا باكندر جهة رفع ادرار حيض از مجربات دانستهاند وطلاى پختهء أو با شراب با سركه جهة جذب سم هوام وداغ كردن با أو جهة عرق النسا از مجربات ومشهور بداغ عربيست بايد سرگين بزر افروخته ودر پشم پيچيده در موضع عميقى كه سخت بند پا ومحاوى ابهام است گذاشت وچون حرارتش كم شود بتديل ديگرى نمود تا حرارت أو محسوس در ورك كردد ومحرق وغير محرق أو عسل جهة درد مفاصل بارد وبا سركه جهة حارهء آن وطلاى مطبوخ أو با بول أطفال جهة قولنج بلغمى ورياح غليظه وتحليل ماء اصفر وبا شراب وحلبه جهة تحليل أو رام مفيد وطلاى سم سوختهء واو سركه جهة داء الثعلب وسنون أو با مثل أو نمك سنگ جهة رفع زردى دندان وعفونة لثه وبا سركه جهة ثاليل منكوسه وبخور أو جهة گريزانيدن حشرات نافع وشرب سم سوخته بزنر را با عسل جهة رفع بول در فراش مجرب دانستهاند وقدر شربتش تا دو درهم است واكتحال زهرهء أو رافع غشاوة وطلاى أو جهة داء الفيل وتوشه مفيد وزهرهء بز كوهى پاد زهر سموم هوام است وجگر بز سياه را چون شرحه كرده زهرهء أو را با ومخلوط كرده ودار فلفل وزنجبيل پاشيده خوناب مترشح كباب أو را در چشم كشند جهة شبكورى مجرب دانستهاند وچون كردهء أو را شرحه كرده وكوگرد بر آن پاشيده كباب كنند وآب مترشح آن را بر بهق طلا نمانيد ودر روز زايل كند واز مجربات شمرده اند وسليموس واغازيمون گويند كه چون خصبهء بز را شكافته وزر اوند مدجرح ونطرون وزيره بر أو پاشيده خشك كنند يك مثقال أو با آب كرم جهة بهر وربو ودرد جگر وورم مثانه ومداومة أو جهة تقوية باه عجيب الأثر است وچون بابوره وصعتر خشك كنند يك مثقال أو با سركه عنصل رافع سپرز است وخون بز نر چهار سأله كه در فصل أول رنگينى انگور ذبح نموده خون أول وآخر را نگيرند وخون وسط آن را در ظرف سنگ بگيرند وبعد از بسته شدن ريزه كنند وبر روى كاه وغربال در سايه خشك نمايند أو را يد الله نامند در ريختن سنگ كرده ومثانه بيعديلست وچون شاخ وسم بز را با ترب وعسل وبيد انجير تقطير كنند معادن وجميع أشياء صلبه را نرم مىسازد وچون سم أو را داخل نموده مداوى در غايت سياهى است وبستن پوست سر بزغاله بكرمى وذبح آن بر سر صاحب سرسام واختلاط ذهن بغايت مفيد وضماد مغز سر أو مرطب قوى وملين دماغ واعضاى صلبه است مالك الخرين به فارسي بوتيمار نامند از طيور آبيست كردن وپاها دراز وكوچكتر از كلنگ وسفيد ودر كنار آبها مجاور وسر بزير افكنده مىباشد در دويم كرم وخشك وگوشت أو محرك باه ومقوى كرده وغليظ ومولد رياح ومصلحش ادويه حاره وطلاى بيه أو قاطع خون بواسير وضماد خون أو در حمام جهة منع نزلات مفيد است مار ما هي شبيه بمار وزيادة بر شبرى وسفيد واز دنباله تا سر از دو جانب ثقبه دار است وبر روى آب مانند ساير ماهيان نمى آيد كرم وپختهء أو مبهى وجهة درد كمر وتحليل رياح وقطع سيلان خون مفيد است ماليالوس مالياست مازر مازريون است ما سقود سقدونست مالنطريا زاج الاسالفه است ماراش ومارثون اسم رازيانه برى وبستانيست مأمون حاشا است ماديقون مضل است مائة الراسق طراطيقوس است ماقن بيونانى بسباسه است مارسيقا بيونانى اترجست ما ساج بيونانى اسم مغز سر است لس لوقا بيونانى ومارون مرماحور است مالينوريون ومالينوس خربق سياه است ناقاريون دلبوث است مالا شيرون بيونانى ومامهتان سادجست ماقر طاليسفر است مالي اسم يوناني عسل است مالينوفلن مادر بخبويه است ماطونيون نبات قنه است ماشيا ارغامونيست ما قدونيا فطر اساليونست ما هي روبيان اسم فارسي روبيان است ماديان اسم فارسي رماكست ماه پروين اسم فارسي جدواراست ما هي بيني دراز اسم فارسي دلفين است ما هي اسم فارسي سمك است ما هي شور اسم فارسي سماريس است ما هي مركب اسم فارسي سيبيا است ما هي پرنده اسم فارسي شفنين بحريست ماهيا به اسم فارسي صخاة است ماز وبه فارسي عفص است مار به فارسي حيه است مارچو به به فارسي بليونست ما هي زهرء كوهى اسم فارسي قلومس است مالمالى بلغة أصفهان حردونست ودر تنكابن ما چه كور نامند ماستو چچكى بتركى كپيكج است مانك اسم هندى ياقوتست ما جوبل بهندى عفص است ماكى بهندى ذباب است ماريا ثانيا بهندى نوعي از بيش است متك بنا أترج است تنى نعناع اتس متر بهندى گرسنه است متها بهندى وبمعنى شيرين است متاسرين بهندى جدواراست متاكها بهندى پيش است متا گوشت بهندى قسط شيرين است مثنان بثاء مثلثه اسم عربى نباتيست كه كرم دانه ثمر اوست وآن دو قسم است يكى را شاخها بقدر وزرع ومتعدد ودرشت وبرگش شبيه به برگ مازريون